Болалар психиатри
Ривожланиш тарихи, шикоятлар ва ҳамроҳ қийинчиликларни баҳолайди. Ташхисни аниқлайди, тиббий даво зарурми, оила билан муҳокама қилади ва кейинги кўрикни режалайди.
Болалар ва ўсмирлар учун клиник йўналиш
Диққат етишмаслиги ва гиперфаоллик синдроми
Фарзандингиз диққатини жамлашда, навбат кутишда ёки вазифани тугатишда доимий қийналяптими? Серҳаракатликнинг ўзи ташхис эмас. Қабулда боланинг ривожланиши, соғлиғи ҳамда уй ва мактабдаги ҳолати биргаликда ўрганилади.
Биргаликда ишлайдиган мутахассислар
Ривожланиш тарихи, шикоятлар ва ҳамроҳ қийинчиликларни баҳолайди. Ташхисни аниқлайди, тиббий даво зарурми, оила билан муҳокама қилади ва кейинги кўрикни режалайди.
Диққат, ўрганиш, ҳиссий ҳолат ва кундалик фаолиятни баҳолашда иштирок этади. Боланинг кучли томонлари ва ёрдам керак бўлган вазиятлар асосида оила ва мактабга амалий тавсиялар беради.
Бола ёки оила билан ёш ва эҳтиёжга мос усулда ишлайди. Ҳиссиётни бошқариш, оилавий мулоқот ва кундалик қийинчиликлар бўйича келишилган мақсадларни қўллаб-қувватлайди.
Қабулдан кейинги қадамлар
Ҳар бир босқичда боланинг ёши, эҳтиёжи ва оила фикри ҳисобга олинади.
Бола ва ота-она билан суҳбат: қийинчилик қачон бошлангани, қайси вазиятларда кузатилиши, уйқу, ривожланиш ва ўқиш тарихи. Оила розилиги билан мактаб кузатувлари ҳам олинади.
Мутахассис белгиларнинг бир нечта муҳитдаги таъсирини ва бошқа эҳтимолий сабабларни ўрганади. Анкета ёки битта тест натижаси ташхис ўрнини босмайди.
Режага ота-онага амалий ёрдам, синфда мослаштириш ва эҳтиёжга қараб психологик ёки психотерапевтик ёрдам кириши мумкин. Дори билан даво керак бўлса, уни фақат шифокор баҳолайди ва назорат қилади.
Бола ва оила танлаган кундалик мақсадларда нима ўзгаргани муҳокама қилинади. Зарур бўлса режа мослаштирилади; дори тайинланган бўлса, шифокор самара ва ножўя таъсирларни кузатади.
Оила учун
Уйда ва мактабда такрорланган 2–3 та аниқ вазиятни, қачондан бошланганини ва нималар ёрдам берганини ёзиб қўйинг. Аввалги хулоса ёки тавсиялар бўлса, қабулга олиб келинг.
Болалар СДВГ қабули мавжудлиги ва вақтларини аниқлаш учун асосий сайтдаги «Қабулга ёзилиш» бўлимига мурожаат қилинг. Бу саҳифада тиббий маълумот йиғилмайди ва ташхис қўйилмайди.
СДВГ айрим инсонларда катта ёшда ҳам давом этади. Бу саҳифада болалар ва ўсмирлар йўналиши ёритилган. Катталарда баҳолаш учун катталар билан ишлайдиган малакали мутахассисга мурожаат қилинади.
Китоб билан танишув
Серҳаракатлик, диққат ва шошиб ҳаракат қилишни тушуниш: ота-она ва педагоглар учун китоб саҳифаси
Бола кўрсатмани охиригача тинглашга, ўз навбатини кутишга ёки бошлаган ишига қайтишга қийналса, уни «қулоқсиз» деб баҳоламасдан нимани кузатиш мумкин? Китобнинг биринчи қисми шу саволдан бошланади. Кейин оила ва педагог ҳамкорлиги, ҳаракатли ва парта олдидаги ўйинлар, бола билан суҳбатга йўл очадиган эртак ва ривоятлар келади. Бу саҳифада тўлиқ матн эмас, китоб бўлимларига йўлкўрсаткич ва улардан илҳомланган қисқа машқлар берилган.
Китоб тузилиши
Қисқача мазмунни кўриш учун бўлимни очинг. Бет рақамлари юборилган Word нусхасига тегишли.
Бир хил кўрсатма ҳамма болага бирдай ёрдам бермаслиги мумкин. Киришда боланинг хулқини баҳолашдан олдин унинг нуқтаи назарини тушуниш таклиф қилинади.
Серҳаракатлик, диққатнинг чалғиши ва тенгдошлар билан мулоқотда кузатилиши мумкин бўлган қийинчиликлар ёритилади.
Боғча ва гуруҳда учрайдиган мисоллар: жойида кўп қимирлаш, тез чалғиш ва саволни бериб, жавобни кутмаслик. Бу тасвир муайян болага ташхис эмас.
Манбада катталар учун кузатув схемаси ва импульсивлик анкетаси бор. Сайт уларни ташхис тести сифатида бермайди; кузатув бола қай шароитда қийналаётганини тавсифлашга хизмат қилади.
Боғча ва мактабдаги вазиятлар орқали катталар ҳамкорлиги, аниқ қоида, тушунарли кўрсатма ва болага мос вазифа муҳокама қилинади.
Ўйин танлаш, қоидани соддалаштириш ва бир вақтда пайқаш, кутиш ёки навбат алмашишдан биттасини машқ қилиш ғоялари.
«Фарқини топ», «Тўпни узат» каби мисоллар орқали диққат, навбат ва биргаликда ҳаракат қилиш устида ишлаш таклиф қилинган. Бу машқлар даво эмас.
Синфда қисқа танаффусда ўйнашга мўлжалланган мисоллар. Ҳар бир бола ўз жойи ва ҳаракат имконига мос усулни танлаши мумкин.
Матнда эртакларга алоҳида ўрин берилган. Сайт уларни даволаш усули эмас, қаҳрамоннинг ҳисси, танлови ва тажрибаси ҳақида суҳбат учун таклиф қилади.
«Буқаламун», «Туяқуш», «Икки сайёра» ва «Дўстлар» асарлари бола билан ўзига хослик ва бошқалар билан муносабат ҳақида гаплашиш учун мисол бўла олади.
«Капалак қурти», «Парвона» ва бошқа ҳикоялар ўзгаришни, дўстликни ва янги тажрибага муносабатни муҳокама қилишга чорлайди.
«Олтин ёмғир», «Биллур», «Оппоқ қор» ва бошқа ривоятлар қаҳрамон қайси қадамни танлагани ҳақида савол бериш учун қўл келади.
Хотиржам мулоқот, бола кўра оладиган кун тартиби, бир вақтда битта топшириқ, сокин танаффус ва олдиндан келишув каби ғоялар билан китоб якунланади.
Амалий қисм
«Тингламайди» деб ёзиш ўрнига: «Кечқурун уй вазифасида уч қадамни бирданига айтдим; фарзандим биринчисини бошлади, қолганини сўради» деб ёзинг. Қайси ёрдам иш берганини ҳам қўшинг. Бу қайд ташхис учун тест эмас.
«Ҳаммасини йиғиштир» ўрнига «Аввал дафтарни сумкангга қўй» деб айтинг. Кейинги қадамни аввалгиси тугаганда беринг. Боладан «Аввал нимадан бошлаймиз?» деб сўрашингиз мумкин.
Ўйиндан уй вазифасига ўтишдан олдин қачон тўхташни бирга белгиланг. Қисқа огоҳлантириш, кўринадиган ёзув ёки таймердан болага қулайини танланг. Вақт тугагач, кейинги қадамни хотиржам айтинг.
Бирга содда расм чизинг. Иккинчисига майда белги қўшинг ва боладан қандай ўзгариш бўлганини топишни сўранг. Кейин ўрин алмашинг: бола чизсин, сиз фарқини топинг. Буни тезлик синовига айлантирманг.
«Қайси пайтда бошлаши осон, қайси вазифада кўпроқ қийналади?» деб сўранг. Уйдан битта кузатувни, ўқитувчидан битта мисолни ёзиб олинг. Бир ҳафтага иккалангиз қўллай оладиган кичик ёрдамни танланг.
Қаҳрамон бир ишни бошқа усулда синаган ҳикояни ўқинг. «Унга нима ёрдам берди?» деб сўранг. Бола ўз ҳаётидан мисол айтишни хоҳламаса, фақат қаҳрамон ҳақида суҳбатлашиш кифоя.
Қўшимча маълумот
Бу китоб саҳифаси маърифий: ташхис, скрининг ёки даволаш режаси эмас. Серҳаракатлик ёки чалғишнинг ўзи диққат етишмаслиги ва гиперфаоллик синдромини (ДЕГС/ADHD) англатмайди. Қийинчиликлар давом этиб, уйда ёки мактабда кундалик ҳаётга сезиларли халақит берса, педиатр ёки болалар билан ишлайдиган малакали мутахассисга мурожаат қилинг. Мутахассис турли муҳитдаги кузатувларни ва бошқа эҳтимолий сабабларни ҳам ҳисобга олади. Қуйидаги клиник манбалар китобнинг тўлиқ матнини тасдиқламайди.