← Психиатр.уз
МКБ-10: F44.88 / F44.9 DSM-5: OSDD / Unspecified Dissociative Disorder

Бошқа аниқланган ва аниқланмаган диссоциатив (конверсион) бузилишлар

Диссоциатив (конверсион) бузилишлар · F44
Бош саҳифа › Мақолалар › Диссоциатив (конверсион) бузилишлар › Бошқа аниқланган ва аниқланмаган диссоциатив (конверсион) бузилишлар
Муҳим: Ушбу мақола маълумот бериш учун. Ташхисни фақат малакали шифокор қўяди, дорилар фақат шифокор тавсияси билан қабул қилинади.

Иллюстрация

1. Бу кодлар нима учун керак?

F44.88 ва F44.9 — диссоциатив (конверсион) бузилишлар туркумининг якунловчи кодлари. Улар стресс/травма билан боғлиқ диссоциатив ёки конверсион ҳолат аниқ кузатилаётган, лекин асосий турларга (F44.0–F44.82) тўлиқ тушмайдиган ҳолатларда қўлланади.

Икки коднинг фарқи

  • F44.88 (бошқа аниқланган): ҳолат аниқ — диссоциатив/конверсион белги бор, лекин у асосий турларга тушмайдиган специфик кўриниш (масалан психоген мутизм, ҳушдан кетиш, бош айланиши);

  • F44.9 (аниқланмаган): диссоциатив/конверсион белги бор, лекин маълумот етарли эмас ёки аниқ турини белгилаб бўлмайди (масалан дастлабки кўрикда).

🔬 Мутахассислар учун: DSM-5 даги мос таснифлар

DSM-5 да F44.88 га «Бошқа специфик диссоциатив бузилиш» (OSDD — Other Specified Dissociative Disorder) ва конверсиянинг специфик турлари мос келади. OSDD ичида: сурункали аралаш диссоциатив белгилар (масалан DID га тўлиқ етмайдиган қисмлар — OSDD-1), мажбурлаш/«мия ювиш» натижасидаги идентитет бузилиши, ўткир диссоциатив реакциялар, диссоциатив транс. F44.9 га «Unspecified Dissociative Disorder» мос келади (шошилинч ёки маълумот етишмаган ҳолатлар). Конверсиянинг специфик турлари (психоген мутизм, синкопа, вертиго ва ҳ.к.) DSM-5 да «Конверсион бузилиш» (FND)нинг тегишли симптом кўрсаткичлари билан кодланади. Бу кодлар ташхис «қўйиб бўлмади» дегани эмас — ҳолат жиддий ва даволанадиган.

2. F44.88 — Бошқа аниқланган диссоциатив (конверсион) бузилишлар

F44.88 Другие уточнённые — асосий турларга тушмайдиган специфик диссоциатив/конверсион ҳолатлар

Бу код диссоциатив/конверсион механизм аниқ, лекин асосий турларга тушмайдиган специфик ҳолатлар учун. Қуйида айнан шу гуруҳга кирадиган, DSM-5 да алоҳида эътибор бериладиган муҳим конверсион турлар келтирилган — психоген мутизм, психоген ҳушдан кетиш, психоген бош айланиши ва бошқалар.

3. DSM-5 даги махсус конверсион турлар (батафсил)

Қуйидаги турлар конверсион (функционал неврологик) бузилишнинг специфик кўринишлари бўлиб, кўпинча F44.88 (ёки тегишли F44 коди) доирасида ёритилади:

Тури Тавсифи
Психоген мутизм / афония Овоз ёки нутқнинг психоген йўқолиши — товуш пайчалари соғлом, лекин гапира олмайди ёки пичирлайди
Психоген ҳушдан кетиш Психоген синкопа/йиқилиш — юрак-қон томир сабабсиз, стресс/эмоция фонида
Психоген бош айланиши Психоген вертиго/беқарорлик — вестибуляр касалликсиз, хавотир/стресс билан боғлиқ (PPPD)
Психоген дисфагия Ютиш қийинлиги («бўғзимда тиқилиш») — органик сабабсиз (globus)
Психоген тремор/дистония Психоген қалтираш ёки ноодатий ҳаракат — органик неврологик сабабсиз

3.1. Психоген мутизм / афония (овоз ва нутқ йўқолиши)

Психоген мутизм — нутқнинг тўлиқ психоген йўқолиши; психоген афония — овознинг йўқолиши (бемор фақат пичирлай олади). Товуш пайчалари ва нутқ аъзолари соғлом, лекин инсон гапира олмайди. Кўпинча кучли стресс, травма ёки символик зиддиятдан кейин («овозим эшитилмайди», «гапим ўтмайди» ҳисси).

Кейс — Зарина, 29 ёш. Оғир жанжалдан кейин овоз йўқолиши.

«Оилада оғир жанжалдан кейин овозим бутунлай йўқолди — фақат пичирлай оламан. ЛОР шифокори “товуш пайчаларингиз соғлом” деди. Лекин мен баланд гапира олмайман. Жанжалда мени ҳеч ким эшитмаган, гапим ўтмаган эди.»

Заринада психоген афония (F44.88): жанжалдан кейин овоз йўқолиши, товуш пайчалари соғлом, символик («эшитилмаслик»). Конверсион нутқ бузилиши.

👩‍⚕️ Доктор изоҳи

Психоген афония/мутизмда товуш пайчалари соғлом — масалан бемор йўталганда нормал товуш чиқади (бу психоген эканини кўрсатади).

Даво: овоз терапияси (логопед + психотерапевт), стресс/зиддиятни ишлаш (КХТ, EMDR/IMTT), ҳиссиётни ифодалаш кўникмаси. Кўпинча яхши тикланади.

3.2. Психоген ҳушдан кетиш (психоген синкопа)

Психоген синкопа — стресс ёки эмоция фонида ҳушдан кетиш/йиқилиш, лекин юрак-қон томир ёки неврологик сабаб йўқ. Бемор «ҳушдан кетади», лекин қон босими, юрак ритми, ЭЭГ нормал. Кўпинча хавотир, паника ёки травматик эслатувчи фонида.

Кейс — Малика, 26 ёш. Стресс пайтида такрорий ҳушдан кетиш.

«Стресс ёки қўрқинчли вазиятда бирдан ҳушдан кетаман, йиқиламан. Кардиолог, невролог текширди — юрагим, миям соғлом. Лекин ҳушдан кетишлар давом этади, айниқса хавотирли пайтда.»

Маликада психоген синкопа (F44.88): стресс фонида ҳушдан кетиш, органик (юрак/невролог) сабаб йўқ. Конверсион/диссоциатив механизм.

👩‍⚕️ Доктор изоҳи

Психоген синкопани аввал ҳақиқий синкопа (вазовагал, кардиоген, эпилептик)дан фарқлаш шарт — ЭКГ, тилт-тест, ЭЭГ. Психогенда йиқилиш одатда «юмшоқ», жароҳатсиз, тикланиш ўзига хос.

Даво: хавотир/паника терапияси (КХТ), стресс манбаини ишлаш, ерга боғланиш (grounding), нафас техникалари. Травма бўлса EMDR/IMTT.

3.3. Психоген бош айланиши (психоген вертиго / PPPD)

Психоген бош айланиши — доимий беқарорлик, бош айланиши ёки «гандираклаш» ҳисси, лекин вестибуляр (ички қулоқ) ёки неврологик касаллик йўқ. Замонавий тушунчада «доимий постурал-перцептив бош айланиши» (PPPD) деб номланади — кўпинча хавотир билан чамбарчас боғлиқ.

Кейс — Дилфуза, 35 ёш. Доимий бош айланиши ва беқарорлик.

«Бир йилдан буён доимий бош айланиши, гандираклаш ҳисси бор — айниқса издиҳомда, супермаркетда ёмонлашади. ЛОР, невролог текширди — вестибуляр аппарат, мия соғлом. Хавотирим ҳам кучайди.»

Дилфузада психоген бош айланиши / PPPD (F44.88): доимий беқарорлик, органик сабабсиз, хавотир билан боғлиқ. Кўпинча вестибуляр воқеадан кейин бошланиб, хавотир билан давом этади.

🔬 Мутахассислар учун: PPPD — замонавий тушунча

PPPD (Persistent Postural-Perceptual Dizziness) — Барани жамияти томонидан расман таърифланган, функционал вестибуляр бузилиш. Кўпинча ўткир вестибуляр воқеа (вестибуляр неврит, BPPV, паника) дан кейин бошланади ва мия «мувозанат назорати»нинг ноодатий, гиперэҳтиёткор стратегиясига ўтиши билан давом этади. Хавотир ва диққатнинг мувозанатга ҳаддан ортиқ қаратилиши белгиларни кучайтиради. Даво: вестибуляр реабилитация + КХТ + СИОЗС/СИОЗСН (айниқса самарали). PPPD конверсион/функционал спектрда, F44.88 ёки соматоформ доирасида қаралади.

👩‍⚕️ Доктор изоҳи

Даво: вестибуляр реабилитация (физиотерапия), КХТ (хавотир ва диққат устида), СИОЗС/СИОЗСН (PPPD да самарали), нафас/релаксация. Дилфузага: мувозанат тизимингиз соғлом, мия уни «қайта созлайди».

3.4. Бошқа турлар

4. F44.9 — Аниқланмаган диссоциатив (конверсион) бузилиш

F44.9 Неуточнённое — диссоциатив белги бор, лекин тури ҳали аниқланмаган

Бу код диссоциатив/конверсион белги аниқ борлиги кузатилаётган, лекин ҳозирча аниқ турини белгилаш учун маълумот етарли бўлмаган ҳолатларда ишлатилади — масалан дастлабки кўрик, шошилинч ҳолат, ёки беморни тўлиқ кузатиш имкони бўлмаганда. Кейинги кузатувда аниқ ташхисга (масалан F44.0, F44.4 ва ҳ.к.) ўтилади.

👩‍⚕️ Доктор изоҳи

F44.9 кўпинча вақтинчалик — кейинги кўрикларда ҳолат аниқлашиб, аниқ ташхисга ўтади. Даво аниқ код белгиланишини кутмасдан, белгиларга қараб бошланади.

5. F44 туркуми — тўлиқ якуний кўриниш

Шу билан F44 — Диссоциатив (конверсион) бузилишлар туркуми тўлиқ ёритилди. Барча кодларнинг якуний жадвали:

Код Номи
F44.0 Диссоциатив амнезия
F44.1 Диссоциатив фуга
F44.2 Диссоциатив ступор
F44.3 Транс ва эгаллаб олиш ҳолатлари
F44.4 Диссоциатив ҳаракат бузилишлари (психоген фалаж)
F44.5 Диссоциатив талвасалар (PNES)
F44.6 Диссоциатив анестезия ва сезги йўқолиши
F44.7 Аралаш диссоциатив (конверсион) бузилишлар
F44.80 Ганзер синдроми
F44.81 Кўп шахслилик бузилиши (DID)
F44.82 Болалик/ўсмирликдаги транзитор бузилишлар
F44.88 Бошқа аниқланган диссоциатив (конверсион) бузилишлар
F44.9 Аниқланмаган диссоциатив (конверсион) бузилиш

Эслатма: бу кодлар «камроқ жиддий» дегани эмас

F44.88 ва F44.9 — техник кодлар бўлиб, ҳолатнинг жиддийлигини камайтирмайди. Психоген мутизм, ҳушдан кетиш ёки бош айланиши — реал, азобли ва даволанадиган ҳолатлар. Код — фақат таснифлаш воситаси, азобнинг ўлчови эмас. Барча конверсион/диссоциатив белгилар бир хил тамойил билан даволанади: органикни истисно қилиш + ташхисни тушунтириш + психотерапия (травма/стресс ишлаш) + зарурда мос реабилитация.

6. Умумий даво тамойиллари (барча турлар учун)

✓ Сизга айтмоқчимиз

Агар сизда тушунтириб бўлмайдиган белгилар — овоз йўқолиши, такрорий ҳушдан кетиш, доимий бош айланиши — бўлиб, текширувлар «органик касаллик йўқ» деб чиқса, билингки, бу «ясама» эмас. Бу психиканинг стресс ёки травмани тана орқали ифодалаши бўлиши мумкин. Қайси код билан белгиланса ҳам, бу реал ва даволанадиган. Кодга эмас, азобингизга қаранг — биз ёрдам берамиз. Бизга мурожаат қилинг.

Мутахассисга мурожаат қилинг

Диссоциатив/конверсион белги қайси турда бўлмасин, у даволанади. Аниқ ташхис ва ёрдам учун мутахассисга мурожаат қилинг. Биз билан боғланинг.

Доктор Зебинисо — психолог

🌐 Сайт: doktorzebiniso.uz

📞 Телефон: +998 95 166 26 62

📍 Манзиллар: doktorzebiniso.uz/kontakt

YouTube · Instagram · Telegram

Иллюстрация

Сканерланг

Теглар (мавзу, кирилл): #психоген_мутизм #психоген_афония #психоген_ҳушдан_кетиш #психоген_синкопа #психоген_бош_айланиши #PPPD #globus #конверсия #F44.88 #F44.9

Теглар (мавзу, лотин): #psixogen_mutizm #psixogen_afoniya #psixogen_sinkopa #psixogen_bosh_aylanishi #PPPD #konversiya #F44.88 #F44.9

Теглар (психотерапия): #КХТ #EMDR #IMTT #IFS #логопед #овоз_терапияси #вестибуляр_реабилитация #grounding #психоэдукация

Теглар (қидирув / гео): #психиатр #психолог #psixiatr #psixolog #психогенный_мутизм #психогенный_обморок #психогенное_головокружение #конверсия #PPPD #globus #психиатр_Ташкент #психолог_Ташкент #psixiatr_Toshkent #психиатр_керак #psixiatr_kerak #психиатр_Узбекистан #психиатр_Казахстан #психиатр_Таджикистан #psychiatrist_Tashkent #психолог_онлайн #psixolog_onlayn #doctorzebiniso

Манбалар: ВОЗ МКБ-10/МКБ-11 (F44.88, F44.9), Американ Психиатрия Ассоциацияси DSM-5 (OSDD, конверсион бузилиш турлари), Барани жамияти PPPD таърифи, замонавий неврология (FND) ва вестибулология; КХТ, EMDR, IMTT, IFS, овоз терапияси, вестибуляр реабилитация усуллари асосида тайёрланган. Ташхис органик сабабларни истисно қилиш асосида қўйилади. Дори дозалари таълимий мақсадда; даво фақат шифокор томонидан тайинланади. Ушбу ҳужжат шифокор маслаҳатини алмаштирмайди.

103 — агар ўз жонингизга қасд қилиш фикри ёки яқинга зарар хавфи бўлса, дарҳол шошилинч ёрдамга мурожаат қилинг.
Ёрдам керакми?
Ассистент билан 15 дақиқалик суҳбат ва онлайн тестлар — бепул.
🩺
Зебинисо Аҳмедова — психиатр, психотерапевт, нарколог, гипнолог. «PSIXOMED24» психотерапевтик амбулатор даволаш клиникаси раҳбари. Beck Institute (КХТ) профессори Аллен Миллернинг шогирди.
Манба: МКБ-10 (ВОЗ, V боб F00–F99), DSM-5 ва «Клиник психофармакология» (З. Аҳмедова, 2026).