МКБ-10 бўйича 111 та мақола. Ҳар бирида: таъриф, белгилар, ташхис мезонлари, нимадан фарқлаш ва даволаш.
Бу бўлим ташхис номи ёки МКБ коди бўйича қидирувчилар учун. Агар сизда фақат шикоят бўлса — «юрагим тез уради», «уйқум йўқ» — ўша сўзлар билан кейслар бўлимидан қидиринг. У ерда 109 та ҳикоя бемор тилидан ёзилган.
Фикрлаш, идрок ва ҳиссиёт бузилиши: васваса, галлюцинация, апатия. Батафсил карточка ва мақола шу ерда.
Маниянинг енгилроқ кўриниши. Бунда инсон кайфияти кўтарилади, ўзини ғайратли, кучли ва ижодкор ҳис қилади, лекин бу ҳолат маниядаги к…
Психотик белгиларсиз мания — кайфият, фаоллик ва фикрлаш суръати патологик даражада кўтариладиган тўлиқ маниакал ҳолат. Гипоманиядан фарқли ўларо…
Маниянинг энг оғир кўриниши. Бунда тўлиқ маниакал ҳолатнинг барча белгилари (кайфият кўтарилиши, уйқусизл…
F30 туркумида маниянинг асосий кўринишлари — гипомания (F30.0), психотик белгиларсиз мания (F30.1) ва психотик белгилар билан кеч…
Инсон кайфияти, фикрлаш суръати ва ҳаракат фаоллиги бир вақтнинг ўзида патологик даражада кўтариладиган ҳолат. Бундай пайтда од…
F31.0 — бу биполяр аффектив бузилишга эга бўлган беморда ҳозирги (жорий) эпизод гипомания кўринишида намоён бўлаётган ҳолат. Яъни инсонда олдин к…
F31.1 — биполяр аффектив бузилишга эга беморда ҳозирги (жорий) эпизод тўлиқ маниакал, лекин психотик белгиларсиз (васваса ва галлюцинациясиз) кеч…
(оддий тилда) Тасаввур қилинг: одам шунчаки кайфияти кўтарилган эмас — у энди ўзи ҳақида ва дунё ҳақида ҳақиқатга тўғри келмайдиган нарсаларга чи…
Биполяр бузилишнинг депрессив фазаси — кайфият, энергия ва фаолликнинг пасайиши билан кечувчи давр бўлиб, у бир неча ҳафтадан бир неча ойгача дав…
(оддий тилда) Одатда биполяр бузилишда мания (кайфият юқори) ва депрессия (кайфият паст) бир-бирини алмаштириб туради. Аралаш эпизодда эса бу икк…
F31 туркумида биполяр бузилишнинг асосий кўринишлари — гипоманиак, маниакал, депрессив, аралаш эпизодлар ва ремиссия аниқ тавсифл…
Енгил депрессив нима? Енгил депрессив эпизод — депрессиянинг бошланғич, нисбатан юмшоқ кўриниши. Бунда депрессия белгилари мавжуд, лекин улар ҳали…
Ўрта оғирликдаги депрессив эпизод нима? Ўрта оғирликдаги депрессив эпизод — депрессиянинг енгил ва оғир даражалари орасидаги босқич. Бунда белгилар…
Оғир депрессия Оғир депрессия— депрессиянинг энг кучли, лекин ҳали психоз (васваса ва галлюцинация)сиз кечувчи даражаси. Бунда депрессиянинг деярли…
Оғир депрессия Психотик белгилар билан кечувчи оғир депрессия — депрессиянинг энг оғир кўриниши. Бунда оғир депрессиянинг барча белгилари устига…
Бу шунчаки «кайфият йўқлиги» ёки «хафагарчилик» эмас. Бу — мия кимёсидаги бузилиш натижасида юзага келадиган тиббий ҳолат бўли…
Енгил реккурент депрессив бузилиш F33.0 — бу аввал депрессив эпизодлар бўлган беморда яна янги депрессив эпизод бошланган, ва бу эпизод енгил…
Ўрта оғирликдаги Рекуррент қайталанувчи депрессив бузилиш. F33.1 — аввал депрессив эпизодлар бўлган беморда яна янги депрессив эпизод бошланган ва бу…
Рекуррент депрессив бузилиш оғир психозсиз F33.2 — аввал депрессив эпизодлар бўлган беморда яна янги эпизод бошланган ва бу эпизод оғир даражада,…
Рекуррент депрессив бузилиш ремиссия F33.4 — рекуррент депрессияга эга бўлган беморда ҳозир ҳеч қандай депрессив эпизод бўлмаган, кайфияти барқарор,…
Қайталанувчи депрессив бузилиш нима? Рекуррент депрессив бузилиш — бу депрессив эпизодларнинг такрор-такрор қайтиб туриши. Бир депрессив давр ўтиб,…
Бу кайфиятнинг доимий, енгил тебранишлари: гоҳ кўтарилиш (енгил ғайрат, фаоллик — гипоманияга ўхшаш), гоҳ пасайиш (енгил тушкунлик…
ДИСТИМИЯ Дистимия — бу доимий, сурункали паст кайфият. У оғир депрессияга ўхшайди, лекин енгилроқ — аммо узоқроқ давом этади (камида 2 йил). Инсон…
Бошқа аниқланмаган аффектив бузилишлар F34 туркумида сурункали кайфият бузилишларининг асосий кўринишлари — циклотимия (F34.0) ва дистимия (F34.1)…
Сурункали кайфият бузилишлари Сурункали кайфият бузилишлари — бу аниқ, ўткир эпизодлар эмас, балки йиллар давомида давом этадиган доимий, енгил…
Бошқа аффектив бузилишлар F38 — бошқа аффектив бузилишлар туркуми бўлиб, у юқоридаги асосий тоифаларга (мания F30, биполяр F31, депрессив эпизод F32,…
Аниқланмаган кайфият бузилиши F39 — аффектив (кайфият) бузилишлари туркумининг сўнгги, умумий рукни. У аниқ кайфият бузилиши борлиги шубҳасиз, лекин…
Бу қочиб чиқиш қийин ёки ёрдам тополмаслик мумкин бўлган жой ва вазиятлардан кучли қўрқув. Кўпчилик «агорафобия — очиқ жойдан қўрқ…
Ижтимоий фобия Ижтимоий фобия (ижтимоий хавотир бузилиши) — бу бошқа одамлар томонидан баҳоланиш, кузатилиш ёки танқид қилинишдан кучли, доимий…
Махсус фобия — бу аниқ бир нарса ёки вазиятдан кучли, мантиқсиз ва доимий қўрқув. «Изоляцияланган» дейилишининг сабаби — …
ФОБИК ХАВОТИРЛИ БУЗИЛИШЛАР Фобик хавотирли бузилишлар — бу аниқ бир вазият, нарса ёки ҳолатдан кучли, мантиқсиз ва бошқариб бўлмайдиган қўрқув…
F40 туркумида фобик хавотирли бузилишларнинг асосий турлари — агорафобия (F40.0), ижтимоий фобия (F40.1) ва махсус фобиялар (F40.…
Хавотир — инсоннинг табиий, ҳатто фойдали ҳисси. У бизни хавфдан огоҳлантиради, имтиҳонга тайёрланишга, эҳтиёт бўлишга ундайди. Аммо баъзан бу тизим…
Бу кутилмаганда, сабабсиз келадиган қайталанувчи ваҳима хуружлари (паника атакаси) билан кечадиган хавотир бузилиши. Ваҳ…
Умумлашган (генераллашган) хавотир бузилиши Умумлашган хавотир бузилиши (GAD — Generalized Anxiety Disorder) — Генераллашган хавотир бузилиши хам…
Бу хавотир ва депрессия белгилари бир вақтда мавжуд бўлган, лекин уларнинг бирор…
F41 туркумида хавотирли бузилишларнинг асосий турлари — паника бузилиши (F41.0), умумлашган хавотир (F41.1) ва аралаш хавотир-деп…
Бу аниқ бир нарса ёки вазиятга боғлиқ бўлмаган (фобиялардан фарқли) хавотир бузилишлари туркуми. Ф…
Диний ва куфрий обсессиялар (ОКР/ОКБ) Бу Худога қарши фикрларнинг келиши. Ўзи ҳохламаган холда мияга Худога қарши фикрлар келиб, инсон ўзини Худо…
Бу — ОКБ нинг яна бир кенг тарқалган кўриниши. Беморда «нарсалар тўғри, симметрик жойлашиши керак», «жуфт бўлиши к…
Бу — ОКБ нинг энг кўп яширин қоладиган ва оғир кечадиган кўриниши. Беморда хоҳламаган, даҳшатли фикрлар келади: «яқинимга…
Текшириш обсессияси Бу — ОКБ нинг яна бир кенг тарқалган кўриниши. Беморда «эшикни ёпмадим — ўғри киради», «газни ўчирмадим — портлайди/ёнғин…
Тозалик ва юқиш обсессияси (ОКР) Бу — обсессив-компульсив бузилиш (ОКБ)нинг энг кенг тарқалган кўриниши. Беморда «ифлос бўлдим», «микроб/касаллик…
Обсессив-компульсив бузилиш (ОКР) Обсессив-компульсив бузилиш (ОКР) — бу икки асосий қисмдан иборат руҳий ҳолат: обсессиялар (васваса фикрлар) ва…
Бу жуда оғир жисмоний ёки руҳий травмадан кейин ДАРҲОЛ (бир неча дақиқа ёки соат ичида) юзага келадиган ку…
ПТСР — травматик стрессдан кейинги бузилиш ПТСР (посттравматик стресс бузилиши) — бу жуда оғир, ҳаётга ёки руҳий бутунликка таҳдид солган травматик…
ПТСР нима? ПТСР (травматик стрессдан кейинги бузилиш) — бу оғир, ҳаётга таҳдид солган травматик воқеадан кейин юзага келадиган ва узоқ давом этадиган…
Мослашув бузилиши нима? Мослашув бузилиши (адаптация бузилиши) — бу аниқ бир ҳаётий ўзгариш ёки стрессга (травматик бўлмаган, лекин муҳим) жавобан…
Кириш — нима учун субтиплар муҳим? Мослашув бузилиши (F43.2) ягона ҳолат эмас — у устун белгига қараб бир неча кичик турга (субтипга) бўлинади. Битта…
Бу кодлар нима учун керак? МКБ-10 даги ҳар бир туркумда «бошқа» (.8) ва «аниқланмаган» (.9) кодлари бўлади. Улар — стресс билан боғлиқ ҳолат аниқ…
Стресс нима? Стресс — бу организмнинг ўзига таъсир кўрсатаётган ҳар қандай талаб, ўзгариш ёки таҳдидга берадиган жавоби. Бу — табиий ва ҳаётий зарур…
Нима? Диссоциатив амнезия — бу муҳим шахсий маълумотларни, одатда травматик ёки кучли стрессли воқеаларни эслай олмаслик. Ҳамма нарсан…
Диссоциатив фуга нима? Диссоциатив фуга — диссоциатив амнезиянинг оғир, нодир ва драматик кўриниши. Унда инсон фақат хотирасини йўқотиб қолмайди,…
Диссоциатив ступор нима? Диссоциатив ступор — оғир руҳий стресс ёки травмадан кейин юзага келадиган ҳолат бўлиб, унда инсоннинг ҳаракати ва нутқи…
Диссоциатив ҳаракат бузилиши нима? Диссоциатив ҳаракат бузилиши — конверсион (функционал неврологик) бузилишнинг бир тури бўлиб, унда инсонда оёқ ёки…
Диссоциатив талвасалар (PNES) нима? Диссоциатив талвасалар — психоген ноэпилептик хуружлар (PNES) деб ҳам аталади — эпилептик хуружга (тутқаноққа)…
Нима? Диссоциатив анестезия ва сезги йўқолиши — конверсион (функционал неврологик) бузилишнинг бир тури бўлиб, унд…
Аралаш диссоциатив бузилиш нима? Аралаш диссоциатив (конверсион) бузилиш — F44.0–F44.6 да тасвирланган турли диссоциатив/конверсион белгиларнинг БИР…
DID (кўп шахслилик) нима? Диссоциатив идентитет бузилиши (DID) — олдинги номи «кўп шахслилик бузилиши» — диссоциатив бузилишларнинг энг оғир ва чуқур…
Бу кодлар нима учун керак? F44.88 ва F44.9 — диссоциатив (конверсион) бузилишлар туркумининг якунловчи кодлари. Улар стресс/травма билан боғлиқ…
Диссоциация нима? Мен ўзимга бегонадекман… дунё гўё менга бегонадек… гўё ҳамма нарса суньий… ҳудди мен дунёга туйнукдан қараб турганга ўхшайман… 2.…
Соматизация бузилиши нима? Соматизация бузилиши — соматоформ бузилишларнинг энг тўлиқ ва оғир шакли. Унда инсонда КЎП, ЎЗГАРУВЧАН ва ТАКРОРИЙ тана…
Нима? Соматизация бузилиши — соматоформ бузилишларнинг энг тўлиқ ва оғир шакли. Унда инсонда КЎП, ЎЗГАРУВЧАН ва ТАКРОРИЙ тана шикоятл…
Дисморфофобия (тана дисморфияси бузилиши) Дисморфофобия (BDD — Body Dysmorphic Disorder) — бу ўз ташқи кўринишидаги бир ёки бир неча «камчилик»ка…
Ипохондрия — бу оғир касалликка чалинганлик ёки чалиниш ҳақида доимий, кучли қўрқув. Инсон ўзини жисмонан тинимсиз…
Ипохондрия (касаллик хавотири бузилиши) Ипохондрия — бу оғир касалликка чалинганлик ёки чалиниш ҳақида доимий, кучли қўрқув. Инсон ўз танасини…
Нима? Ипохондрик бузилиш — Ўзини касал деб ўйлаш, ўзидан касал қидириш, миясидан ёпишқоқ фикр сифатида “Мен ўладиган касалман шекилли” …
Кардионевроз нима? Кардионевроз — юрак ва юрак-қон томир тизимининг соматоформ вегетатив дисфункцияси (F45.30). Бунда инсонда юрак билан боғлиқ турли…
Қизилўнгач неврози нима? Қизилўнгач неврози — юқори ошқозон-ичак трактининг (қизилўнгач, меъда юқори қисми) соматоформ вегетатив дисфункцияси…
Таъсирланган ичак синдроми (IBS) нима? (ИЧАК НЕВРОЗИ) Таъсирланган ичак синдроми (IBS, русча СРК — синдром раздражённого кишечника) — пастки…
Психоген (ПСИХОГЕН АСТМА) нафас дисфункцияси нима? Психоген нафас дисфункцияси — нафас тизимининг соматоформ вегетатив дисфункцияси (F45.33). Бунда…
Бу бўлим нима ҳақида? F45.34 — сийдик-таносил тизимининг соматоформ вегетатив дисфункцияси (асаб қовуғи, психоген цистит). F45.38 — бошқа аъзо ёки…
Психоген оғриқ ва белгилар — умумий тушунча Психоген оғриқ ва белгилар — руҳий зўриқиш, стресс ва ҳал бўлмаган ҳиссиётнинг тана орқали ифодаланиши.…
Психодерматология Психодерматология — психика (руҳият) ва тери ўртасидаги боғланишни ўрганадиган соҳа. F45.8 (бошқа соматоформ) ва F45.9…
F45.8 ва F45.9 — нима учун керак? F45.8 (бошқа соматоформ бузилишлар) ва F45.9 (аниқланмаган соматоформ бузилиш) — соматоформ туркумнинг якунловчи…
«Соматика» нима дегани? «Сома» — юнонча сўз бўлиб, «тана» дегани. Демак «соматик» — танага оид, жисмоний дегани. Тиббиётда «соматик» сўзи руҳий…
Неврастения нима? Неврастения (юнонча «асаб кучсизлиги») — асаб тизимининг сурункали толиқиши билан кечадиган невротик бузилиш (F48.0). Унинг асосий…
Деперсонализация-дереализация синдроми нима? Деперсонализация-дереализация синдроми (F48.1) — инсоннинг ўзини ва атрофини идрок қилишида ўзгариш…
F48.8 ва F48.9 нима? МКБ-10 да невротик бузилишлар (F40–F48) аниқ туркумларга бўлинган: фобик хавотир (F40), бошқа хавотир (F41), ОКБ (F42), стресс…
Инсон ўз танасини доимий семиз деб кўрадиган, вазн ошишидан шиддатли қўрқадиган ва овқатни қаттиқ чекладиган ёки умуман рад этадиган ҳолат…
Анорексиянинг энг кам аниқланадиган, лекин жиддий хавф туғдирадиган тури. Бемор F50.0 нинг барча психологик белгиларига эга — тана …
(Bulimia Nervosa) — кўп ейиш (бинж) ва кейинчалик еганини ошқозонидан тозалаш яъни қайт қилиб ташлаш, клизма қилиш ёки ҳаддан ортиқ машқ қилиш…
(F50.3) — булимиянинг барча психологик белгилари мавжуд (бинж ва тозалаш цикллари, тана образи бузилиши), лекин бир ёки бир нечта расми…
Кўп ейиш бузилиши (Binge Eating Disorder, BED) — назорат йўқолиши билан такрорий кўп ейиш эпизодлари, кейин кучли айб, уят ва жирканиш ҳисси билан…
(F50.5) — органик сабабсиз, руҳий омиллар (стресс, хавотир, травма, диссоциация) натижасида юзага келадиган такрорий кўнгил айниши ва қайт. Бу …
F50.8 — F50.0–F50.5 туркумларига кирмайдиган, лекин аниқ клиник манзарага эга бошқа овқатланиш бузилишлари. F50.9 — овқатланиш бузилиши мавжуд, лекин…
Уйқуга кетаётганда ёки уйғонаётганда юзага келадиган кўриш, эшитиш, тегиниш ёки ҳаракат сезгилари. Психоз эмас — …
F52 туркуми — органик (тиббий) сабабга боғлиқ бўлмаган, психоген ёки муносабатли омиллар натижасида юзага келадиган жинсий функция бузилишлари. Ушбу…
Параноид шахс бузилиши — бошқаларга нисбатан кенг тарқалган, асоссиз ишончсизлик ва шубҳа билан тавсифланадиган шахс тузилмаси. Бундай инсон…
Шизоид шахс бузилиши — ижтимоий муносабатлардан узилиш ва эмоционал ифоданинг чекланганлиги билан тавсифланадиган шахс тузилмаси. Бундай инсон…
Диссоциал (антисоциал) шахс бузилиши — бошқаларнинг ҳуқуқларини такрорий равишда менсимаслик ва бузиш, ижтимоий нормаларга бўйсунмаслик, виждон азоби…
Эмоционал беқарор (чегарадош, borderline) шахс бузилиши — эмоциялар, шахслараро муносабатлар, ўзлик образи ва хулқнинг кескин беқарорлиги ҳамда аниқ…
Ананкаст ҳамма нарса жой-жойида, тартибли бўлишини хоҳлайди. Ишни охиригача, «мукаммал» қилмагунча тинчланмайди. Қоидаларга қаттиқ ёпишади, ўзгаришни…
Қарам (тобе) шахс бузилиши — ғамхўрлик қилинишга бўлган кенг тарқалган ва ортиқча эҳтиёж билан тавсифланадиган шахс тузилмаси. Бу эҳтиёж итоаткор,…
Қимор — кўпчилик учун вақти-вақти билан ўйналадиган ўйин, кўнгилочар машғулот. Аммо айрим одамлар учун у бутунлай бошқа нарсага айланади: ҳаётнинг…
Ўғрилик деганда кўпчилик тамагирлик, эҳтиёж ёки жиноий ниятни тасаввур қилади. Аммо шундай одамлар борки, улар пул топиш ёки нарсага эга бўлиш учун…
Соч — инсон учун гўзаллик, ўзига ишонч, ўзлик белгиси. Аммо шундай одамлар борки, улар ўз сочини — ёки қош, киприк, тана тукларини — қаршилиқсиз майл…
Трихотилломания — бу ўз сочини (баъзан қош, киприк, тана туклари) такрор-такрор юлиб, сезиларли соч йўқотишга олиб кел…
Импульс назорати бузилишлари туркумида — қимор, пиромания, клептомания ва трихотилломаниядан ташқари — яна бир қатор ҳолатлар бор. Улар МКБ-10 да…
F63.0–F63.3 да биз аниқ, ном берилган бузилишларни кўрдик: қимор, ўт қўйиш, ўғрилик, соч юлиш. Аммо импульс назорати бузилишлари булар билан…
Ҳар биримизда вақти-вақти билан бирор нарсани қилиш истаги — майл — пайдо бўлади. Оддий одам бу истакни оқилона тарозига солади: «Буни қилсам,…
Икки хил рол трансвестизми — МКБ-10 да F64.1 коди билан белгиланган ҳолат бўлиб, унда инсон ҳаётининг бир қисмида қарама-қарши жинс кийимларини…
Бу мавзу — F64 туркумининг энг нозик ва энг эҳтиёткорлик талаб қиладиган қисми. Гап болалар ҳақида кетаётгани сабабли, бу ерда ҳар бир сўз, ҳар бир…
Бу мавзу — тиббиётнинг сезгир ва сўнгги ўн йилликларда сезиларли ўзгарган соҳаларидан. Шунинг учун аввало атамаларни аниқ белгилаб олиш ва замонавий…
Фетишизм — жинсий қўзғалиш ва қониқишнинг маълум бир жонсиз объект (масалан, буюм, мато, кийим) ёки танинг жинсий бўлмаган қисми (масалан, оёқ) билан…
Эксгибиционизм — асосий тушунча Эксгибиционистик бузилишда инсон жинсий қўзғалишни розилик бермаган шахсларга ўзини кўрсатиш орқали олади. Кўпинча…
Клиник ёндашув Ҳимоя — марказда: Ягона мақсад — болаларни ҳимоя қилиш, зарарни олдини олиш; Хавфни баҳолаш: Зарар етказиш хавфи қатъий ва доимий…
Садомазохизм — жинсий қўзғалиш ва қониқишнинг оғриқ, хўрлаш ёки бўйсуниш/ҳукмронлик ҳиссиёти билан боғлиқлигини англатувчи атама. У икки томонни ўз…
F65 туркумининг охирги қисми — юқорида кўриб чиқилган аниқ турларга тўлиқ мос келмайдиган ҳолатларни қамраб олувчи учта категория. Улар инсон…
Бу туркум — тиббиётнинг жиддий, суд-психиатрия ва этика билан чамбарчас боғланган соҳаларидан. Шунинг учун унга ёндашишда энг муҳим нарса — аниқ,…
Муаллиф: Зебинисо Аҳмедова — психиатр, психотерапевт, нарколог. Охирги янгиланиш: 09.10.2026.