← Психиатр.уз
МКБ-10: F30.2 DSM-5: Manic Episode (with psychotic features)

Психотик белгилар билан кечувчи мания

Аффектив (кайфият) бузилишлари · F30–F39
Бош саҳифа › Мақолалар › Маниакал эпизод › Психотик белгилар билан кечувчи мания
Муҳим: Ушбу мақола маълумот бериш учун. Ташхисни фақат малакали шифокор қўяди, дорилар фақат шифокор тавсияси билан қабул қилинади.

1. Бу нима?

Психотик белгилар билан кечувчи мания — маниянинг энг оғир кўриниши. Бунда тўлиқ маниакал ҳолатнинг барча белгилари (кайфият кўтарилиши, уйқусизлик, босимли нутқ, ҳаддан ошган фаоллик) устига психотик белгилар — васваса (бредовые ғоялар) ва галлюцинациялар қўшилади. Инсон бу даврда реалликдан узилиб қолади.

Психотик белгилар одатда кайфиятга мос келади: масалан, улуғворлик васвасаси (ўзини пайғамбар, миллионер, алоҳида қудратга эга деб ҳисоблаш), келиб чиқиши улуғ деган ишонч. Баъзан таъқиб васвасаси ҳам бўлади — «менинг буюклигимга ҳасад қилиб, мени йўқ қилмоқчи» каби. Галлюцинацияларда инсон ўзини мақтаётган ёки буйруқ бераётган овозларни эшитиши мумкин.

МКБ-10 да психотик белгилар кайфиятга мослигига қараб ажратилади: F30.20 — кайфиятга мос психотик белгилар; F30.21 — кайфиятга мос келмайдиган психотик белгилар. Бу ҳолат деярли доимо шифохонада даволашни талаб қилади.

2. Асосий белгилар ва шикоятлар

Тўлиқ мания белгилари устига психотик белгилар қўшилади:

3. Ташхис мезонлари

Қуйида халқаро тан олинган икки таснифнинг мезонлари. Ташхисни фақат шифокор қўяди.

МКБ-10 · F30.2 — Психотик белгилар билан кечувчи мания

А. Эпизод F30.1 (психотик белгиларсиз мания) мезонларига жавоб беради — тўлиқ маниакал ҳолат мавжуд.

Б. Бундан ташқари, қуйидаги психотик белгилардан камида биттаси бор:

  • Васваса (бредовые ғоялар) — кўпинча улуғворлик, келиб чиқиш, алоҳида вазифа ёки қудрат ҳақида;

  • Галлюцинациялар — кўпинча эшитиш галлюцинациялари (овозлар).

В. Эпизод модда таъсири ёки органик касаллик билан изоҳланмайди.

Ажратиш: F30.20 — психотик белгилар кайфиятга мос (улуғворлик, қудрат); F30.21 — психотик белгилар кайфиятга мос эмас (нейтрал ёки бегона мазмунли васваса/галлюцинация).

DSM-5 · Manic Episode (with psychotic features)

А. Тўлиқ маниакал эпизод мезонлари бажарилади (кайфият кўтарилиши/жаҳлдорлик + фаоллик ортиши, камида 1 ҳафта, белгилардан 3–4 та, фаолиятни жиддий бузади).

Б. Эпизод давомида васваса ёки галлюцинациялар мавжуд.

В. Спецификатор бўйича ажратилади:

  • Кайфиятга мос психотик белгилар (mood-congruent): мазмуни улуғворлик, қудрат, бойлик, алоҳида вазифа билан боғлиқ;

  • Кайфиятга мос келмайдиган (mood-incongruent): мазмуни кайфиятга алоқасиз, масалан таъқиб, фикрларга ташқаридан таъсир ҳисси.

Г. Эпизод модда ёки тиббий ҳолат таъсири билан изоҳланмайди.

4. Клиник кейс

Рустам, 27 ёш. Уни тез ёрдам бригадаси клиникага етказди.

Икки ҳафтадан буён Рустам деярли ухламаган. Дастлаб у жуда фаол, қувноқ ва тиниб-тинчимас бўлиб қолди — тунлари мусиқа қўйиб рақсга тушар, тонгга яқин қўшнилариннинг эшигини тақиллатиб «хушхабар» айтарди. Сўнгги кунларда ҳолат кескинлашди.

Энди у ўзини «бутун инсониятни қутқариш учун танланган элчи» деб ишонтиради. Осмондан унга «махсус белгилар» келаётганини, баланд овоз унга «буюк вазифа»ни буюраётганини айтади. Атрофдагилар бу овозни эшитмаслигини «улар ҳали тайёр эмас» деб изоҳлайди. Уйдаги пулларни кўчага сочиб, «энди буларнинг кераги йўқ, мен оламни бошқараман» деган.

Нутқи шу қадар тез ва чалкашки, гапларини тушуниш қийин. Ухламайди, овқатланмайди, бир жойда тура олмайди. Оиласи уни тўхтатмоқчи бўлганда, «мени тушунмайсизлар, менга ҳалақит берманг» деб жаҳли чиқади, баъзан агрессив бўлади. Икки йил аввал у оғир депрессияни бошидан кечирган.

Таҳлил: Рустамда тўлиқ маниакал ҳолат (уйқусизлик, ҳаддан ошган фаоллик, босимли ва чалкаш нутқ, исрофгарчилик, жаҳлдорлик) устига психотик белгилар қўшилган: улуғворлик васвасаси («танланган элчи, оламни бошқараман») ва эшитиш галлюцинациялари («буюк вазифа буюрувчи овоз»). Психотик белгилар кайфиятга мос — бу F30.20. Олдинги депрессив эпизод биполяр бузилишга ишора қилади. Ҳолат шошилинч стационар даволашни талаб қилади.

5. Даво усуллари

Психотик мания — шошилинч психиатрик ёрдам талаб қиладиган ҳолат. Деярли доимо стационарда, мажбурий назорат остида даволанади.

5.1. Психофармакология

Бу ҳолатда антипсихотиклар асосий восита бўлиб, кайфият барқарорлаштирувчилар билан бирга қўлланади:

Барча дорилар фақат шифокор тавсияси билан, доза ва қон кўрсаткичлари назоратида қабул қилинади. Бундай ҳолатда ўз-ўзини даволаш мутлақо мумкин эмас.

5.2. Стационар даволаш ва кузатув

6. Психотерапия услублари

Психотерапия фақат ўткир психотик давр ўтиб, бемор реалликка қайтгач бошланади:

⚠ Шошилинч ҳолат!

Васваса, галлюцинация билан кечувчи мания — шошилинч психиатрик ёрдамни талаб қилади. Агар инсон реалликни идрок этмаса, овозлар эшитса, ўзини буюк/танланган деб ишонса, ўзига ёки бошқаларга хавф туғдирса — зудлик билан психиатрга ёки тез ёрдамга (103) мурожаат қилинг. Бундай ҳолатда бемор ўзини касал деб билмайди, шунинг учун яқинларнинг тезкор ҳаракати ҳаёт қутқариши мумкин.

Мутахассисга мурожаат қилинг

Ушбу маълумот ўз-ўзини текшириш учун. Аниқ ташхис ва даво режасини фақат малакали мутахассис белгилайди. Шикоятларингиз шу белгиларга мос келса, биз билан боғланинг.

Доктор Зебинисо — психолог

🌐 Сайт: doktorzebiniso.uz

📞 Телефон: +998 95 166 26 62

📍 Манзиллар: doktorzebiniso.uz/kontakt

YouTube · Instagram · Telegram

Иллюстрация

Сканерланг

Теглар: #мания #F30.2 #психотик_мания #васваса #галлюцинация #аффектив_бузилишлар #биполяр #психиатрия #психотерапия #докторзебинисо

Манбалар: ВОЗ МКБ-10, Американ Психиатрия Ассоциацияси DSM-5, замонавий клиник қўлланмалар асосида тайёрланган. Ушбу ҳужжат таълимий мақсадда бўлиб, шифокор маслаҳатини алмаштирмайди.

103 — агар ўз жонингизга қасд қилиш фикри ёки яқинга зарар хавфи бўлса, дарҳол шошилинч ёрдамга мурожаат қилинг.
Ёрдам керакми?
Ассистент билан 15 дақиқалик суҳбат ва онлайн тестлар — бепул.
🩺
Зебинисо Аҳмедова — психиатр, психотерапевт, нарколог, гипнолог. «PSIXOMED24» психотерапевтик амбулатор даволаш клиникаси раҳбари. Beck Institute (КХТ) профессори Аллен Миллернинг шогирди.
Манба: МКБ-10 (ВОЗ, V боб F00–F99), DSM-5 ва «Клиник психофармакология» (З. Аҳмедова, 2026).