← Психиатр.уз
МКБ-10: F31.1 DSM-5: Bipolar I, current episode manic, without psychotic features

Биполяр бузилиш — психотик белгиларсиз маниакал эпизод

Аффектив (кайфият) бузилишлари · F30–F39
Бош саҳифа › Мақолалар › Биполяр аффектив бузилиш › Биполяр бузилиш — психотик белгиларсиз маниакал эпизод
Муҳим: Ушбу мақола маълумот бериш учун. Ташхисни фақат малакали шифокор қўяди, дорилар фақат шифокор тавсияси билан қабул қилинади.

1. Бу нима?

F31.1 — биполяр аффектив бузилишга эга беморда ҳозирги (жорий) эпизод тўлиқ маниакал, лекин психотик белгиларсиз (васваса ва галлюцинациясиз) кечаётган ҳолат. Яъни инсонда олдин камида битта аффектив эпизод (кўпинча депрессия) бўлган ва ҳозир у тўлиқ манияда.

Гипоманиядан фарқли ўлароқ, бу ерда белгилар кучли: инсоннинг иши, оиласи ва ижтимоий ҳаёти жиддий издан чиқади, баъзан шифохонага ётқизиш зарур бўлади. Аммо психотик белгилар — реалликдан узилиш, васваса, галлюцинация — йўқ. Агар улар пайдо бўлса, ташхис F31.2 га ўзгаради.

Биполяр I типнинг асосий белгиси айнан шундай тўлиқ маниакал эпизоднинг бўлишидир.

2. Асосий белгилар

3. Ташхис мезонлари

МКБ-10 · F31.1

А. Ҳозирги эпизод психотик белгиларсиз мания (F30.1) мезонларига жавоб беради — тўлиқ маниакал ҳолат, васваса ва галлюцинациясиз.

Б. Анамнезда камида яна битта аффектив эпизод (маниакал, гипоманиак, депрессив ёки аралаш) бўлган.

В. Эпизодлар модда таъсири ёки органик касаллик билан изоҳланмайди.

DSM-5 · Bipolar I, current episode manic (without psychotic features)

А. Ҳозирги маниакал эпизод тўлиқ мезонларга жавоб беради: кайфият кўтарилиши/жаҳлдорлик + фаоллик ортиши, камида 1 ҳафта, белгилардан 3–4 та, фаолиятни жиддий бузади.

Б. Эпизод давомида васваса ёки галлюцинация ЙЎҚ.

В. Биполяр I ташхиси учун ҳаётда камида битта маниакал эпизод бўлиши кифоя (депрессия бўлиши шарт эмас).

Г. Эпизод модда ёки тиббий ҳолат таъсири билан изоҳланмайди.

4. Дифференциал диагностика

Маниакал эпизодни қуйидаги ҳолатлардан фарқлаш зарур:

Ҳолат Ўхшашлиги Фарқловчи белги
Психотик мания (F31.2) Тўлиқ маниакал ҳолат F31.2 да васваса/галлюцинация бор; F31.1 да — йўқ
Гипомания (F31.0) Кайфият кўтарилган, фаол Гипоманияда белгилар енгил, ҳаётни издан чиқармайди, госпитализация керак эмас
Шизофрения/шизоаффектив Қўзғалиш, ноодатий хулқ Шизофренияда асосий — психотик белгилар, кайфият иккиламчи; манияда — аксинча
Униполяр депрессия Анамнезда депрессия Униполярда ҳеч қачон мания/гипомания бўлмаган
Модда таъсири (стимулятор) Қўзғалиш, уйқусизлик, ғайрат Анамнез ва токсикологик таҳлил билан аниқланади
Гипертиреоз Безовталик, фаоллик, уйқусизлик Қалқонсимон без гормонлари (ТТГ, Т4) текширилади
Делирий/органик ҳолат Қўзғалиш, чалкашлик Делирийда онг хиралашган, диққат сақланмайди; манияда онг тиниқ

Тўлиқ анамнез, соматик текширув ва зарур таҳлиллар (қон, токсикология, гормонлар) ташхисни аниқлаштиради.

5. Нейробиология

Маниакал эпизоднинг биологик асоси биполяр бузилишнинг умумий механизмлари билан боғлиқ, лекин манияда баъзи жараёнлар янада кучаяди:

Литий ва вальпроатнинг таъсири ҳужайра ичидаги сигнал йўллари ва нейропротекция билан боғлиқ — улар нафақат манияни босади, балки мияни узоқ муддатли ҳимоя қилади.

6. Клиник кейс

Сардор, 33 ёш, муҳандис. Олдин икки марта депрессияни бошидан кечирган.

Сардорни клиникага рафиқаси ва акаси олиб келишди. Сўнгги ўн кунда у деярли ухламай қўйди — тунлари уй ишларини «қайта қуриш» билан банд, мебелларни кўчиради, режалар чизади. Кундузи бир жойда тура олмайди, гапи шу қадар тез ва тўхтовсизки, оила аъзолари улгура олмайди.

Ўзини «энг ақлли, ҳаммадан устун муҳандис» деб ҳисоблайди, иш жойида раҳбарига дағал гапириб, ишдан бўшаб кетишига сал қолган. Бир ҳафтада катта қарз олиб, кераксиз ускуналар сотиб олган. Эътироз билдирганларга жаҳли чиқади, бақиради. Бироқ у ҳеч кимни таъқиб қилаётганини айтмайди, овоз эшитмайди, реалликни нотўғри идрок этмайди.

Икки йил аввал ва беш йил аввал у узоқ давом этган тушкунликларни бошидан кечирган — ишга чиқа олмай, ётиб қолган. Ҳозирги тўлиқ маниакал ҳолат + олдинги депрессив эпизодлар = биполяр бузилиш, психотик белгиларсиз маниакал эпизод (F31.1).

Таҳлил: Сардорда тўлиқ мания (уйқусизлик, улуғворлик, босимли нутқ, исрофгарчилик, жаҳлдорлик, ҳаётнинг издан чиқиши) бор, лекин васваса ва галлюцинация йўқ — бу F31.1. Олдинги депрессив эпизодлар биполяр I табиатини тасдиқлайди. Ҳолат шошилинч даволашни талаб қилади.

7. Даво усуллари

Ўткир мания — шошилинч ёрдам талаб қиладиган ҳолат, кўпинча стационарда даволанади.

7.1. Психофармакология

Барча дорилар фақат шифокор назоратида, доза ва қон кўрсаткичлари (литий) текширилиб қабул қилинади.

7.2. Стационар даволаш

8. Психотерапия услублари

Психотерапия ўткир давр ўтиб, бемор барқарорлашгач бошланади:

9. Скрининг тести (ўз-ўзини текшириш)

Қуйидаги саволлар маниакал/биполяр мойилликни дастлабки баҳолашга ёрдам беради (MDQ асосида). Бу — ташхис эмас, йўналтирувчи восита:

Агар бир нечта саволга «ҳа» жавоб берсангиз ва белгилар бир даврда бирга кузатилган бўлса — мутахассисга мурожаат қилинг.

10. Прогноз

⚠ Қачон зудлик билан мурожаат қилиш керак?

Агар инсон деярли ухламаса, тўхтовсиз қўзғалган бўлса, катта молиявий/хавфли қарорлар қилаётган, ўзига ёки бошқаларга хавф туғдираётган бўлса — бу шошилинч ҳолат. Кечиктирмай психиатрга ёки тез ёрдамга мурожаат қилинг. Мания даврида бемор ўзини касал деб билмайди, шунинг учун яқинларнинг ёрдами ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

Мутахассисга мурожаат қилинг

Ушбу маълумот ўз-ўзини текшириш учун. Аниқ ташхис ва даво режасини фақат малакали мутахассис белгилайди. Шикоятларингиз шу белгиларга мос келса, биз билан боғланинг.

Доктор Зебинисо — психолог

🌐 Сайт: doktorzebiniso.uz

📞 Телефон: +998 95 166 26 62

📍 Манзиллар: doktorzebiniso.uz/kontakt

YouTube · Instagram · Telegram

Иллюстрация

Сканерланг

Теглар: #биполяр #F31.1 #мания #биполяр_мания #психотик_белгиларсиз #кайфият_бузилиши #аффектив_бузилишлар #психиатрия #психотерапия #докторзебинисо

Манбалар: ВОЗ МКБ-10, Американ Психиатрия Ассоциацияси DSM-5, замонавий клиник қўлланмалар асосида тайёрланган. Ушбу ҳужжат таълимий мақсадда бўлиб, шифокор маслаҳатини алмаштирмайди.

103 — агар ўз жонингизга қасд қилиш фикри ёки яқинга зарар хавфи бўлса, дарҳол шошилинч ёрдамга мурожаат қилинг.
Ёрдам керакми?
Ассистент билан 15 дақиқалик суҳбат ва онлайн тестлар — бепул.
🩺
Зебинисо Аҳмедова — психиатр, психотерапевт, нарколог, гипнолог. «PSIXOMED24» психотерапевтик амбулатор даволаш клиникаси раҳбари. Beck Institute (КХТ) профессори Аллен Миллернинг шогирди.
Манба: МКБ-10 (ВОЗ, V боб F00–F99), DSM-5 ва «Клиник психофармакология» (З. Аҳмедова, 2026).