Бош саҳифа › Травматерапия › Бу ўзи қандай ҳолат? › 1/39 Уйдан чиқишдан қўрқувкейинги →
01Уйдан чиқишдан қўрқув

Қўрқувлар

Уйдан чиқишдан қўрқув

МКБ-10: F40.0
Бошқа ҳолат танлаш ←
01

Клиник мисол (кейс)

28 ёшли аёл бир неча ваҳима хуружидан кейин автобус ва савдо марказига боришни чеклай бошлаган. Уйдан ёлғиз чиққанда юрак уриши тезлашиши, бош айланиши ва «ёрдамсиз қоламан» деган фикр пайдо бўлади. У фақат яқин кишиси билан чиқишга ҳаракат қилади. Клиник баҳолашда хавотир сабаблари, соматик ҳолат ва бошқа бузилишлар текширилади.

Нега бундай бўлади?

Хавотир занжири

1Тригер
→
2Ички фикр
→
3Хавотир, қочиш
→
4Компульсив ҳаракат
→
5Вақтинча енгиллик
→
6Фикр қайтади

28 ёшли аёл бир неча ваҳима хуружидан кейин автобус ва савдо марказига боришни чеклай бошлаган. Уйдан ёлғиз чиққанда юрак уриши тезлашиши, бош айланиши ва «ёрдамсиз қоламан» деган фикр пайдо бўлади. У фақат яқин кишиси билан чиқишга ҳаракат қилади. Клиник баҳолашда хавотир сабаблари, соматик ҳолат ва бошқа бузилишлар текширилади.

  • Қайси жойлар ёки вазиятлар хавотирни кучайтиради?
  • Уйдан ёлғиз чиқиш қанчалик қийин?
  • Қочиш, ҳамроҳ олиш ёки тез қайтиш одати борми?
  • Қандай тана белгилари кузатилади?
  • Хавотир қачон бошланган ва қанча давом этмоқда?
  • Иш, ўқиш, оила ва ижтимоий ҳаётга таъсири қандай?
  • Ваҳима хуружлари бўладими?
  • Соматик касаллик, дори, кофеин ёки модда таъсири эҳтимоли борми?
  • Депрессия ва ўзингизга зарар етказиш фикрлари борми?
  • Белгиларни кузатинг ва қўрқув уйғонишини ёзиб боринг.
  • Нафасни зўрлаб чуқурлаштирмасдан, секин ва қулай ритмда нафас олинг.
  • Қўрқувли вазиятлар учун кичикдан каттага экспозиция режасини мутахассис билан тузинг.
  • Қочиш ва ортиқча хавфсизлик ҳаракатларини босқичма-босқич камайтиринг.
  • Белгилар янги, оғир ёки ғайриоддий бўлса, тиббий кўрикдан ўтинг.

Янги кучли кўкрак оғриғи, ҳушдан кетиш, оғир нафас етишмаслиги ёки неврологик аломатларда шошилинч тиббий ёрдам зарур.

Биринчи қатор ёндашув — когнитив-хулқий терапия (КПТ), айниқса вазиятга босқичма-босқич экспозиция. Ваҳима хуружлари ҳам бўлса, тегишли ҳолларда интероцептив экспозиция қўлланади.

  • Психотаълим ва клиник баҳолаш
  • Қўрқувли вазиятлар иерархиясини тузиш
  • Хавфли талқинларни текшириш
  • Назоратли босқичма-босқич экспозиция
  • Хавфсизлик ҳаракатларини камайтириш
  • Натижани кузатиш ва уй вазифалари
  • Зарур бўлса, психиатр билан медикаментоз давони муҳокама қилиш
  • Рецидив профилактикаси

EMDR фақат алоҳида баҳоланган травматик хотиралар учун кўриб чиқилиши мумкин; агорафобиянинг стандарт биринчи қатор давоси эмас.

Агорафобия ҳар доим травмадан келиб чиқмайди. Агар анамнезда муҳим травматик тажриба аниқланса, қуйидаги клиник гипотеза текширилади:

  • Эҳтимолий ўтмиш тажрибаси ва хавф хотираси
  • Автоном нерв тизимининг сезгирлиги ва тана реакциялари
  • Ҳимоя стратегиялари: қочиш, ҳамроҳга таяниш, назорат
  • Ҳозирги аломатлар: вазиятдан қўрқиш, чекланиш, ваҳима

Травмага йўналтирилган усуллар фақат индивидуал клиник кўрсатмага кўра танланади.