Бош саҳифа › Травматерапия › Бу ўзи қандай ҳолат? › 11/39 Лифт ва тор жойлардан қўрқув← олдинги кейинги →
11Лифт ва тор жойлардан қўрқув

Вазиятлар

Лифт ва тор жойлардан қўрқув

МКБ-10: F40.2
Бошқа ҳолат танлаш ←

Клаустрофобия — лифт, тор хона, туннель ёки чиқиш қийин бўлган ёпиқ маконда кучли, вазиятга номутаносиб қўрқув пайдо бўлишидир. Бемор лифтдан воз кечиши, эшикка яқин туриши ёки хавфсиз жойга чиқишга интилиши мумкин. Ташхисда белгилар давомийлиги, қочиш ҳаракатлари ва кундалик ҳаётга таъсири баҳоланади.

«Лифт эшиги ёпилганда юрагим тез уради, ҳаво етмаётгандек бўлади. Тезроқ чиқиб кетгим келади».
11

Клиник мисол (кейс)

35 ёшли эркак лифтга кирганда юраги тез уриши, терлаш ва нафас қисилишини сезади. Шунинг учун 10-қаватга ҳам зинадан чиқади. Бу ҳолат ишга кечикиш ва чарчоққа сабаб бўлмоқда.

Нега бундай бўлади?

  • Тор жойда қолиб кетиш хавфини ортиқча баҳолаш
  • «Нафасим етмай қолади» деган хавотирли тахмин
  • Ёпиқ маконга оид ёқимсиз тажриба бўлиши мумкин, аммо шарт эмас
  • Тана сезгиларини хавф белгиси деб талқин қилиш
  • Лифтдан қочиш ҳисобига қўрқувнинг сақланиб қолиши

Хавотир занжири

1Тригер
→
2Ички фикр
→
3Хавотир, қочиш
→
4Компульсив ҳаракат
→
5Вақтинча енгиллик
→
6Фикр қайтади

35 ёшли эркак лифтга кирганда юраги тез уриши, терлаш ва нафас қисилишини сезади. Шунинг учун 10-қаватга ҳам зинадан чиқади. Бу ҳолат ишга кечикиш ва чарчоққа сабаб бўлмоқда.

Клиник интервьюда бошланиш вақти, паник хуружлар, бошқа ёпиқ жойлардан қўрқиш, тиббий омиллар, қочиш ва хавфсизлик ҳаракатлари текширилади.

  • Тор жойда қолиб кетиш хавфини ортиқча баҳолаш
  • «Нафасим етмай қолади» деган хавотирли тахмин
  • Ёпиқ маконга оид ёқимсиз тажриба бўлиши мумкин, аммо шарт эмас
  • Тана сезгиларини хавф белгиси деб талқин қилиш
  • Лифтдан қочиш ҳисобига қўрқувнинг сақланиб қолиши

Қўрқув қачон бошланган? Қоронғида нимадан хавотирланасиз? Қайси вазиятлардан қочасиз? Бу ҳолат ҳаётингизга қандай таъсир қилмоқда?

Аввало хавфсизликни таъминланг. Хавфсиз шароитда хавотирни баҳолаш, нафасни меъёрлаштириш ва мутахассис билан босқичма-босқич экспозиция режасини тузиш мумкин.

КПТ ва босқичма-босқич экспозиция асосий усуллар ҳисобланади; режа мутахассис билан келишилади.

Аввалги тажрибалар ва уларнинг таъсири клиник интервью орқали баҳоланади. Ҳар бир фобиянинг сабаби травма бўлиши шарт эмас.