Акрофобия — баланд жойларда ёки баландликка яқинлашганда кучли қўрқув пайдо бўлиши билан тавсифланадиган махсус фобия. Хавф реал вазиятга нисбатан ортиқча баҳоланади. Бемор балкон, кўприк, баланд бино ёки тепаликдан қочиши мумкин.
Қўрқув юрак уриши тезлашиши, бош айланиши, терлаш, титраш ва мувозанатни йўқотишдан хавотир билан кечиши мумкин.
«Кўприк устида турганимда оёқларим қалтирайди, бошим айланади. Ҳатто балконга яқинлашсам ҳам қўрқаман». — Бемор, 29 ёшли эркак
Клиник мисол (кейс)
35 ёшли эркак баланд кўприкдан ўтаётганда юраги тез уриши, терлаши ва «пастга тушиб кетаман» деган қўрқувни ҳис қилади. Шу сабабли кўприк ва баланд қаватларга чиқишдан қоча бошлаган. Бу мисол ташхис эмас; клиник интервью зарур.
Нега бундай бўлади?
- Баландлик билан боғлиқ аввалги ёқимсиз тажриба
- Хавфни эҳтимолидан ортиқ баҳолаш
- Мувозанат ва вестибуляр сезгиларга юқори эътибор
- Қочиш туфайли қўрқувнинг сақланиб қолиши
- Кузатиш орқали ўрганилган қўрқув
- Айрим ҳолатларда бошқа хавотир бузилишлари билан бирга кечиши
Хавотир занжири
35 ёшли эркак баланд кўприкдан ўтаётганда юраги тез уриши, терлаши ва «пастга тушиб кетаман» деган қўрқувни ҳис қилади. Шу сабабли кўприк ва баланд қаватларга чиқишдан қоча бошлаган. Бу мисол ташхис эмас; клиник интервью зарур.
- Баландлик билан боғлиқ аввалги ёқимсиз тажриба
- Хавфни эҳтимолидан ортиқ баҳолаш
- Мувозанат ва вестибуляр сезгиларга юқори эътибор
- Қочиш туфайли қўрқувнинг сақланиб қолиши
- Кузатиш орқали ўрганилган қўрқув
- Айрим ҳолатларда бошқа хавотир бузилишлари билан бирга кечиши
- Қайси баландлик ва вазиятларда қўрқув кучаяди?
- Бу ҳолат қачон бошланган, қанча давом этган?
- Бош айланиши ёки мувозанат муаммоси мустақил равишда ҳам кузатиладими?
- Қочиш иш, ўқиш ёки кундалик ҳаётга қандай таъсир қиляпти?
- Қандай хавфсизлик ҳаракатлари ёки ёрдам сўраш одатлари бор?
Аввало хавфсиз жойда тўхтанг, секин нафас олинг ва диққатни атрофга қайтаринг. Узоқ муддатда психолог ёки психотерапевт билан босқичма-босқич экспозиция режасини тузиш фойдали. Реал баландликда ўзбошимчалик билан хавфли машқ бажарманг.
КПТ ва босқичма-босқич экспозиция асосий усуллар ҳисобланади; режа мутахассис билан келишилади.
Ҳар бир акрофобия травма билан боғлиқ эмас. Травматик тажриба аниқланса, уни алоҳида клиник баҳолаш мумкин.