Аквафобия — сув, чўкиб кетиш, чуқур сувда бўлиш, сузиш ёки сув ҳавзаларига яқинлашиш билан боғлиқ кучли ва назорат қилиш қийин бўлган қўрқув. Қўрқув реал хавфга нисбатан номутаносиб бўлиши, кундалик фаолият ва дам олишга халал бериши мумкин.
“Бассейнга қарасам ҳам юрагим тез уради, нафасим қисилади. Сувга киришни ўйласам ҳам чўкиб кетаман деб қўрқаман.” — Бемор, 23 ёшли аёл
Клиник мисол (кейс)
10 ёшли бола бассейнга ота-онаси билан борганда сувга яқинлашишдан қўрқади, ҳатто сувга қараганда ҳам юраги тез уради. Мактабда сузиш дарсида қатнашишдан қочади. Вақт ўтиши билан бу қўрқув кучайган.
Нега бундай бўлади?
- Сувда ёқимсиз ёки хавфли воқеани бошдан кечириш
- Сувда чўкиш ҳақидаги қўрқинчли ҳикоялар ёки кузатувлар
- Қўрқувга мойиллик ва хавфни юқори баҳолаш
- Назоратни йўқотиш, чуқурликдан хавотир
- Қочиш орқали қўрқувнинг мустаҳкамланиши
Хавотир занжири
10 ёшли бола бассейнга ота-онаси билан борганда сувга яқинлашишдан қўрқади, ҳатто сувга қараганда ҳам юраги тез уради. Мактабда сузиш дарсида қатнашишдан қочади. Вақт ўтиши билан бу қўрқув кучайган.
- Сувда ёқимсиз ёки хавфли воқеани бошдан кечириш
- Сувда чўкиш ҳақидаги қўрқинчли ҳикоялар ёки кузатувлар
- Қўрқувга мойиллик ва хавфни юқори баҳолаш
- Назоратни йўқотиш, чуқурликдан хавотир
- Қочиш орқали қўрқувнинг мустаҳкамланиши
- Қўрқув биринчи марта қачон бошланган?
- Қайси вазиятлар кучлироқ қўрқув уйғотади: душ, бассейн, кўл, денгиз ёки чуқур сув?
- Аввал сув билан боғлиқ хавфли воқеа бўлганми?
- Қўрқув пайтида танангизда нималар содир бўлади?
- Қочиш ёки хавфсизликни таъминлаш учун нималар қиласиз?
- Бу ҳолат ўқиш, иш ва оилавий ҳаётга қандай таъсир қилмоқда?
Аввало реал сув хавфсизлигини таъминланг: сузишни билмасангиз, сувга ёлғиз тушманг. Қўрқув келганда хавфсиз жойда нафасни секинлаштиринг, атрофдаги воқеликка диққатни қайтаринг. Мутахассис билан босқичма-босқич экспозиция режасини тузиш мумкин. Сувда хавфли тажриба қилиш ёки ўзингизни мажбурлаш тавсия этилмайди.
КПТ ва босқичма-босқич экспозиция асосий усуллар ҳисобланади; режа мутахассис билан келишилади.
Эҳтимолий аввалги тажриба → хавфни юқори баҳолаш → тана реакцияси → сувдан қочиш → қўрқувнинг давом этиши. Ҳар бир аквафобия ортида албатта травма бўлиши шарт эмас. EMDR травма билан боғлиқ хотиралар мавжуд бўлганда клиник баҳолаш асосида кўриб чиқилади.