Бош саҳифа › Травматерапия › Бу ўзи қандай ҳолат? › 23/39 Ақлдан озишдан қўрқув← олдинги кейинги →
23Ақлдан озишдан қўрқув

Ваҳима ва хавотир

Ақлдан озишдан қўрқув

МКБ-10: F41.0
Бошқа ҳолат танлаш ←

Ваҳима хуружи пайтида баъзи инсонлар «ақлимни йўқотаман», «ўзимни назорат қилолмай қоламан» деган кучли қўрқувни ҳис қилади. Бу ҳис дереализация, деперсонализация, юрак уришининг тезлашиши ва бошқа хавотир белгилари билан бирга келиши мумкин.

Бундай ҳиснинг ўзи психоз ёки ақлдан озишни англатмайди. Бироқ белгиларни тўғри баҳолаш учун клиник суҳбат ва заруратда тиббий текширув муҳим.

«Паник хуруж пайтида мен ақлимни йўқотаётгандек бўлдим. Юрагим тез урди, ўзимни назорат қилолмай қоламан деб қўрқдим».
23

Клиник мисол (кейс)

32 ёшли эркакда такрорланувчи ваҳима хуружлари кузатилади. Хуруж пайтида юраги тез уради, нафаси тезлашади, «ҳозир ақлдан озаман» деган фикр пайдо бўлади. У бу ҳолатдан қўрқиб, ёлғиз қолмасликка ҳаракат қилади.

Нега бундай бўлади?

  • Ваҳима пайтида тана сигналларини хавф деб талқин қилиш
  • «Назоратни йўқотаман» деган катастрофик фикр
  • Тана сезгиларига ортиқча диққат
  • Олдинги ваҳима тажрибасидан кейинги кутиш хавотири
  • Уйқусизлик ва сурункали стресс

Хавотир занжири

1Тригер
→
2Ички фикр
→
3Хавотир, қочиш
→
4Компульсив ҳаракат
→
5Вақтинча енгиллик
→
6Фикр қайтади

32 ёшли эркакда такрорланувчи ваҳима хуружлари кузатилади. Хуруж пайтида юраги тез уради, нафаси тезлашади, «ҳозир ақлдан озаман» деган фикр пайдо бўлади. У бу ҳолатдан қўрқиб, ёлғиз қолмасликка ҳаракат қилади.

  • Ваҳима пайтида тана сигналларини хавф деб талқин қилиш
  • «Назоратни йўқотаман» деган катастрофик фикр
  • Тана сезгиларига ортиқча диққат
  • Олдинги ваҳима тажрибасидан кейинги кутиш хавотири
  • Уйқусизлик ва сурункали стресс
  • «Ақлдан озаман» деган фикр қачон ва қандай вазиятда пайдо бўлади?
  • Хуруж қанча давом этади? Юрак уриши, нафас, бош айланиши кузатиладими?
  • Ҳуш, реалликни англаш, овоз эшитиш ёки қатъий ишончлар билан боғлиқ ўзгаришлар борми?
  • Қандай вазиятлардан қочяпсиз ва нимани қайта-қайта текширасиз?
  • Дори, модда, кофеин истеъмоли, уйқу ва соматик касалликлар ҳақида нима маълум?

Хуруж пайтида ўзингизга «бу хавотир тўлқини, у пасаяди» деб эслатинг. Нафасни мажбурлаб чуқурлаштирмасдан, бир маромда секинлаштиринг. Атрофдаги 5 та нарсани кўриб, ҳозирги вазиятга диққатни қайтаринг. Қочиш ва доимий тасдиқ излаш ўрнига мутахассис билан босқичма-босқич машқ режасини тузинг.

Янги ёки кучли кўкрак оғриғи, ҳушдан кетиш, неврологик белгилар бўлса, уларни фақат ваҳимага йўйманг — шошилинч тиббий баҳолаш керак.

КПТ ва босқичма-босқич экспозиция асосий усуллар ҳисобланади; режа мутахассис билан келишилади.

Тарихда травматик тажриба бор-йўқлиги клиник интервьюда баҳоланади.