Аэрофобия — самолётда учиш, учиш жараёни ёки ҳаво транспорти билан боғлиқ вазиятлардан кучли қўрқув. Қўрқув парвоздан олдин ҳам пайдо бўлиши, сафардан воз кечишга ёки учиш вақтида кучли хавотирга олиб келиши мумкин.
«Самолётга чиқишим билан юрагим тез уради, қўлларим титрайди. Ҳали учмасдан туриб хавфни кута бошлайман». — бемор
Клиник мисол (кейс)
34 ёшли аёл. Ҳар сафар самолётда учиш куни яқинлашганда хавотири кучаяди, юраги тез уради, қўллари терлайди. Баъзан сафарни бекор қилишни ўйлайди.
Нега бундай бўлади?
- Турбулентлик ёки парвоз ҳақидаги салбий тажриба
- Назоратни йўқотишдан қўрқиш
- Ҳавфни ортиқча баҳолаш ва катастрофик фикрлар
- Олдинги ваҳима хуружи билан боғлиқ хотира
- Қочиш ва хавфсизлик ҳаракатлари қўрқувни сақлаб қолиши
Хавотир занжири
34 ёшли аёл. Ҳар сафар самолётда учиш куни яқинлашганда хавотири кучаяди, юраги тез уради, қўллари терлайди. Баъзан сафарни бекор қилишни ўйлайди.
- Турбулентлик ёки парвоз ҳақидаги салбий тажриба
- Назоратни йўқотишдан қўрқиш
- Ҳавфни ортиқча баҳолаш ва катастрофик фикрлар
- Олдинги ваҳима хуружи билан боғлиқ хотира
- Қочиш ва хавфсизлик ҳаракатлари қўрқувни сақлаб қолиши
Қўрқув қачон бошланган? Учишдан олдинми ёки парвоз пайтидами? Қандай вазиятдан қочасиз? Ҳавотир ҳаётингизга қандай таъсир қилади? Илгари ваҳима хуружи кузатилганми?
Қўрқувни ва уни кучайтирадиган фикрларни қайд қилинг. Мутахассис билан босқичма-босқич экспозиция режасини тузинг. Нафасни секинлаштириш ёрдамчи восита бўлиши мумкин, аммо қочиш ўрнини босмаслиги керак.
КПТ ва босқичма-босқич экспозиция асосий усуллар ҳисобланади; режа мутахассис билан келишилади.
Агар парвозга оид қўрқинчли воқеа бўлган бўлса, уни клиник интервьюда баҳолаш мумкин. Ҳар бир аэрофобия травма билан боғлиқ эмас.