Бош саҳифа › Травматерапия › Бу ўзи қандай ҳолат? › 3/39 Ўргимчакдан қўрқув← олдинги кейинги →
03Ўргимчакдан қўрқув

Ҳайвон ва ҳашаротлар

Ўргимчакдан қўрқув

МКБ-10: F40.2
Бошқа ҳолат танлаш ←

Арахнофобия — ўргимчакларни кўриш, уларга яқинлашиш ёки ҳатто улар ҳақида ўйлашда юзага келадиган кучли ва номутаносиб қўрқув. Беморда юрак уриши тезлашиши, терлаш, титроқ, нафаснинг тезлашиши ва қочиш истаги кузатилиши мумкин. Қўрқув кундалик ҳаётга таъсир этса, клиник баҳолаш зарур.

“Ўргимчакни кўрсам, юрагим тез уради, нафасим қисилади, қочиб кетгим келади. Ҳатто хонада у менга зарар қилмаслигини билсам ҳам, ўзимни тўхтата олмайман.” — Бемор, 25 ёшли аёл
03

Клиник мисол (кейс)

19 ёшли талаба. Устига ўргимчак тушиб қолганидан кейин кучли қўрқув пайдо бўлган. Энди хонада ўргимчак борлигини тахмин қилса ҳам қочади, хонасини қайта-қайта текширади. Қочиш қисқа муддат енгиллик берса-да, қўрқувни сақлаб қолади.

Нега бундай бўлади?

  • Болаликда қўрқинчли тажриба (масалан, ўргимчак чақиши)
  • Бошқаларнинг қўрқувини кузатиб ўрганиш
  • Хавфни ортиқча баҳолаш ва катастрофик фикрлаш
  • Эволюцион жиҳатдан эҳтиёткорлик реакцияси
  • Қайта-қайта қочишнинг мустаҳкамланиши

Хавотир занжири

1Тригер
→
2Ички фикр
→
3Хавотир, қочиш
→
4Компульсив ҳаракат
→
5Вақтинча енгиллик
→
6Фикр қайтади

19 ёшли талаба. Устига ўргимчак тушиб қолганидан кейин кучли қўрқув пайдо бўлган. Энди хонада ўргимчак борлигини тахмин қилса ҳам қочади, хонасини қайта-қайта текширади. Қочиш қисқа муддат енгиллик берса-да, қўрқувни сақлаб қолади.

  • Болаликда қўрқинчли тажриба (масалан, ўргимчак чақиши)
  • Бошқаларнинг қўрқувини кузатиб ўрганиш
  • Хавфни ортиқча баҳолаш ва катастрофик фикрлаш
  • Эволюцион жиҳатдан эҳтиёткорлик реакцияси
  • Қайта-қайта қочишнинг мустаҳкамланиши
  • Ўргимчаклардан қўрқув қачон бошланган?
  • Расм, видео ёки тирик ўргимчак бир хил таъсир қиладими?
  • Аввал ўргимчак билан боғлиқ ёқимсиз тажриба бўлганми?
  • Қўрқув пайтида пульс, қон босими, нафас ва тана сезгилари қандай ўзгаради?
  • Қочиш, текшириш ёки бошқалардан ёрдам сўраш одатлари борми?
  • Қўрқув ўқиш, иш, уйқу ёки ижтимоий ҳаётни қанчалик чеклайди?

Аввало вазиятда реал хавф бор-йўқлигини текширинг; номаълум ёки заҳарли ўргимчакка тегманг. Қўрқув кучайса, хавфсиз масофада тўхтаб, нафасни секинлаштиринг ва танангиздаги реакцияни кузатинг. Мутахассис билан когнитив-хулқий терапия ва босқичма-босқич экспозиция иерархиясини тузинг: сўз → расм → видео → хавфсиз масофадан кузатиш. Ўзингизни мажбурлаб хавфли вазиятга қўйманг.

КПТ ва босқичма-босқич экспозиция асосий усуллар ҳисобланади; режа мутахассис билан келишилади.

Эҳтимолий тажриба ёки ўрганилган қўрқув → хавфни ортиқча баҳолаш → юрак уриши ва нафаснинг тезлашиши → қочиш ва текшириш → вақтинча енгиллик → қўрқувнинг сақланиши. Ҳар бир арахнофобия травма билан боғлиқ эмас. Травматик хотира аниқланса, EMDR имконияти клиник баҳоланади.