Ҳашаротлардан (чивин, аргумчоқ, капалак, таракан ва ш.к.) кучли, асоссиз қўрқув. Ҳашаротни кўриш ёки тасаввур қилиш ҳам хавотир ва қочиш ҳолатини келтириб чиқаради.
Клиник мисол (кейс)
34 ёшли аёл ёзда деразани ёпиқ тутади, кечқурун ошхонага киришдан қўрқади. Чивинни кўрганда юраги тез уради, қўли титрайди ва дарҳол хонадан чиқиб кетади.
Нега бундай бўлади?
- Болаликда ҳашарот чақиши ёки кескин реакцияси билан боғлиқ тажриба
- Ҳашаротлар касаллик тарқатиши ҳақидаги кучли тасаввур
- Назоратсизлик ва кутилмаган ҳаракатдан қўрқиш
- Қочиш қўрқувни вақтинчалик камайтиради, аммо уни мустаҳкамлайди
Хавотир занжири
34 ёшли аёл ёзда деразани ёпиқ тутади, кечқурун ошхонага киришдан қўрқади. Чивинни кўрганда юраги тез уради, қўли титрайди ва дарҳол хонадан чиқиб кетади.
- Болаликда ҳашарот чақиши ёки кескин реакцияси билан боғлиқ тажриба
- Ҳашаротлар касаллик тарқатиши ҳақидаги кучли тасаввур
- Назоратсизлик ва кутилмаган ҳаракатдан қўрқиш
- Қочиш қўрқувни вақтинчалик камайтиради, аммо уни мустаҳкамлайди
- Қайси ҳашаротлардан кўпроқ қўрқасиз?
- Қўрқув қачон бошланган?
- Ҳашарот кўринса, нима қиласиз ва қанча вақт қочасиз?
- Ҳашаротдан қочиш кундалик ҳаётингизни чеклайдими?
Қўрқувли вазиятдан дарҳол қочмасдан, бир неча дақиқа ўша ҳолатда қолиб, нафасни секинлаштиринг.
Ҳашаротни расмда, сўнгра узоқдан видеода кўришдан бошланг; бу босқичма-босқич экспозиция.
Ҳашарот чақса ёки аллергик белги пайдо бўлса, зудлик билан шифокорга мурожаат қилинг.
КПТ ва босқичма-босқич экспозиция асосий усул ҳисобланади.
Кўпинча ҳашарот чақиши ёки кутилмаган ҳужум билан боғлиқ тажриба бўлади. Бундай воқеалар бор-йўқлиги клиник интервьюда баҳоланади.