Офидиофобия — илонни кўриш, унинг расми ёки видеосига дуч келиш, ҳатто илон ҳақида ўйлаш пайтида кучли қўрқув билан кечиши мумкин бўлган махсус фобия. Қўрқув ҳақиқий хавф даражасига номутаносиб бўлади ва қочиш ҳамда сақланишга олиб келиши мумкин.
«Илон расмини кўрсам ҳам юрагим тез уради, қўл-оёғим титрайди. Табиатда юрганда доим ерга қараб юраман.»
Клиник мисол (кейс)
34 ёшли эркак илонни кўришдан қаттиқ қўрқади. Болалигида илонга дуч келганидан сўнг боғ ва табиат қўйнига чиқишни камайтирган. Илон расмларини ҳам кўришдан қочади. Бу ҳолат унинг кундалик фаолиятини чекламоқда.
Нега бундай бўлади?
- Илоннинг эҳтимолий хавфига нисбатан юқори сезгирлик
- Аввалги қўрқинчли тажриба ёки кузатиш орқали ўрганиш
- Бошқаларнинг қўрқув реакциясини ўзлаштириш
- Хавфни ортиқча баҳолаш ва қочишнинг мустаҳкамланиши
- Индивидуал хавотирчанлик ва темперамент хусусиятлари
Хавотир занжири
34 ёшли эркак илонни кўришдан қаттиқ қўрқади. Болалигида илонга дуч келганидан сўнг боғ ва табиат қўйнига чиқишни камайтирган. Илон расмларини ҳам кўришдан қочади. Бу ҳолат унинг кундалик фаолиятини чекламоқда.
- Илоннинг эҳтимолий хавфига нисбатан юқори сезгирлик
- Аввалги қўрқинчли тажриба ёки кузатиш орқали ўрганиш
- Бошқаларнинг қўрқув реакциясини ўзлаштириш
- Хавфни ортиқча баҳолаш ва қочишнинг мустаҳкамланиши
- Индивидуал хавотирчанлик ва темперамент хусусиятлари
- Қўрқув қачон бошланган?
- Илонни кўрганда, расмини кўрганда ёки фақат ўйлаганда ҳам реакция бўладими?
- Қайси жойлар ва машғулотлардан қочасиз?
- Қўрқув ҳаётингизга қанчалик таъсир қилмоқда?
- Аввал илон билан боғлиқ хавфли тажриба бўлганми?
Аввало вазият ҳақиқатан хавфсизлигини баҳоланг. Табиатда илонга дуч келсангиз, яқинлашманг ва масофа сақланг. Хавфсиз шароитда эса қўрқувни камайтириш учун психолог билан босқичма-босқич экспозиция режасини тузиш мумкин.
КПТ ва босқичма-босқич экспозиция асосий усуллар ҳисобланади; режа мутахассис билан келишилади.
Қўрқувнинг бошланиш тарихи, тана реакцияси, қочиш ва ҳозирги ҳаётга таъсири баҳоланади. Ҳар бир фобия албатта травмадан келиб чиқмайди.