Бош саҳифа › Травматерапия › Бу ўзи қандай ҳолат? › 10/39 Қоронғиликдан қўрқув← олдинги кейинги →
10Қоронғиликдан қўрқув

Табиий муҳит

Қоронғиликдан қўрқув

МКБ-10: F40.2
Бошқа ҳолат танлаш ←

Никтофобия — қоронғилик ёки ёруғлик йўқлиги билан боғлиқ вазиятларга нисбатан кучли, давомли ва номутаносиб қўрқув. Одам қоронғи хонада ёлғиз қолишдан қочиши, чироқни ёқиб ухлаши ёки тунги ҳаракатларни чеклаши мумкин. Клиник баҳолашда қўрқувнинг давомийлиги ва ҳаётга таъсири текширилади.

«Чироқ ўчса, юрагим тез уради. Қоронғида ёлғиз қолишдан қўрқаман».
10

Клиник мисол (кейс)

19 ёшли бемор чироқ ўчганда кучли хавотир сезади, хонада ёлғиз қолмасликка ҳаракат қилади ва ухлаш учун доимо ёруғлик талаб қилади. Қўрқув уйқу ва кундалик фаолиятга таъсир қилмоқда.

Нега бундай бўлади?

  • Қоронғиликни хавф билан боғлаш ва ноаниқликка тоқат қилмаслик
  • Аввалги қўрқинчли тажриба ёки кузатиш орқали ўрганиш
  • Хавф эҳтимолини ортиқча баҳолаш
  • Қочиш ва текшириш орқали қўрқувнинг сақланиши
  • Умумий хавотир ва стресс омиллари

Хавотир занжири

1Тригер
→
2Ички фикр
→
3Хавотир, қочиш
→
4Компульсив ҳаракат
→
5Вақтинча енгиллик
→
6Фикр қайтади

19 ёшли бемор чироқ ўчганда кучли хавотир сезади, хонада ёлғиз қолмасликка ҳаракат қилади ва ухлаш учун доимо ёруғлик талаб қилади. Қўрқув уйқу ва кундалик фаолиятга таъсир қилмоқда.

Интервьюда қўрқувнинг бошланиши, олдинги воқеалар, қочиш ҳаракатлари, давомийлиги ва функционал бузилиш даражаси баҳоланади.

  • Қоронғиликни хавф билан боғлаш ва ноаниқликка тоқат қилмаслик
  • Аввалги қўрқинчли тажриба ёки кузатиш орқали ўрганиш
  • Хавф эҳтимолини ортиқча баҳолаш
  • Қочиш ва текшириш орқали қўрқувнинг сақланиши
  • Умумий хавотир ва стресс омиллари

Қўрқув қачон бошланган? Қоронғида нимадан хавотирланасиз? Қайси вазиятлардан қочасиз? Бу ҳолат ҳаётингизга қандай таъсир қилмоқда?

Аввало хавфсизликни таъминланг. Хавфсиз шароитда хавотирни баҳолаш, нафасни меъёрлаштириш ва мутахассис билан босқичма-босқич экспозиция режасини тузиш мумкин.

КПТ ва босқичма-босқич экспозиция асосий усуллар ҳисобланади; режа мутахассис билан келишилади.

Аввалги тажрибалар ва уларнинг таъсири клиник интервью орқали баҳоланади. Ҳар бир фобиянинг сабаби травма бўлиши шарт эмас.